اکثر البرز مرکزی از خط الراسهای موازی و بسیار طولانی که به موازات ساحل دریای مازندران (شرقی-غربی) امتداد یافته اند تشکیل شده است. دره های بسیار عمیقی همچون چالوس هراز شاهرود...شکافهای عمیقی را در میان این خط الراسها پدید آورده اند. دامنه های شمالی البرز مرکزی که به دریای مازندران نزدیک میباشند غالبا تا ارتفاع ۲۳۰۰ متری از جنگلهای انبوه پوشیده شده اند. اگرچه که جنگلهای تنک سرو کوهی در معدودی نقاط همچون دامنه های جنوبی قله سیالان دیده شده اند بقیه دامنه های البرز مرکزی (به غیر از در ته دره ها) عاری از درخت می باشند. علفزارها برفچالها و تعداد قلیلی یخچال ارتفاعات بلندتر البرز مرکزی را پوشش میدهند.
قله ۵۶۱۰ متری دماوند بلندبرین قله البرز مرکزی (وخاور میانه) میباشد. ارتفاع بسیار زیاد-این قله را از بقیه کوههای البرز متمایز ساخته و آنرا از دهها و یا حتی بیش از صد کیلومتر دورتر قابل رویت مینماید.
۴۰۰۰ متری هایی که ۴۰۰۰ متری نیستد!
انگشت شماری از قله های البرز مرکزی به غلط در میان کوهنوردان ایران به ۴۰۰۰ متری بودن مشهور شده اند. ارتفاعات اغراق شده و تقریبی که در میان کوهنوردان رایج شده اند با آنچه در نقشه های سازمان جغرافیایی درج شده است متغایرت دارد. البته این امکان وجود دارد که نقشه ها در اشتباه باشند ولی حداقل در مورد قله های خرسنگ کوه و جانستون باید بگویم که ارتفاعات نقشه با اندازه گیریهای GPS من مطابقت نزدیک داشته اند (اگر ارتفاع این قله ها را با GPS اندازه گرفته اید لطفا با من تماس بگیرید).
| نام قله | ارتفاع غلط | ارتفاع صحیح |
| میشینه مرگ | ۴۰۲۲ | ۳۹۹۰ |
| جانستون | ۴۱۰۰ | ۳۹۶۲ |
| خشه چال | ۴۱۸۰ | ۳۹۴۵ |
| خرسنگ کوه | ۴۱۰۰ | ۳۹۳۰ |
| پاشوره | ۴۰۱۰ | ۳۸۹۶ |
۴۰۰۰ متری های البرز مرکزی در ۷ منطقه به شرح زیر متمرکز شده اند:
نمایی ازتخت سلیمان:
الف) کوههای تخت سلیمان:
این منطقه پس از قله دماوند بلندبرین قله های البرز مرکزی را در خود جای داده است و تنها منطقه ایستکه ارتفاع قله های آن از ۴۴۰۰ متر تجاوز میکند. بسیاری از قله ها بر ستیغ خط الراسی که بر خلاف اکثر دیگر خط الراسهای البرز مرکزی از شمال به جنوب امتداد می یابد قرار گرفته اند. ارتفاع این خط الراس در مسیری به طول ۱۹ کیلومتر (از جنوب قله لشگرک کوچک تا قله مازی گردن در شمال) در هیچ نقطه ای به پایینتر از ۴۰۰۰ متر نمی افتد. دو شاخه اصلی-یعنی شاخه چالون/سیاه کمان و شاخه هفت خوانها- طول خط الراسهای به هم پیوسته را که تماما بالای ۴۰۰۰ متر هستند را به ۳۰ کیلومتر میرسانند. شاخه های اصلی دیگری همچون شاخه ابیدر/دیوچال شاخه میش چالک/کلوان و شاخه زرین کوه/آلانه سر بعضا بالای ۴۰۰۰ متر می باشند.
نزدیکی کوههای تخت سلیمان به دریای مازندران باعث پدید آمدن دره های بسیار عمیق در شمال-شرق و غرب منطقه شده است. این دره ها اکثرا تا ارتفاع ۲۳۰۰ متری از جنگلهای خزری پوشیده شده اند. در قلب منطقه دره های مرتفع U شکلی به چشم می خورند که بیانگر فرسایش یخچالی در این کوهها میباشند. در حال حاضر کوههای تخت سلیمان دارای بزرگترین مجموعه از یحچالهای کوهستانی در ایران هستند.
در مورد قله های بالای ۴۰۰۰ متر کوههای تخت سلیمان اغراق زیاد شده است. بعضی از منابع حرف از ۱۶۰ یا حتی ۳۰۰ قله ۴۰۰۰ متری میرنند (البته اگر هر تخته سنگ بزرگی را قله حساب کنیم ۳۰۰ که سهل است بلکه ۳۰۰۰ قله هم می توانیم بشماریم). خوشبحتانه بزرگی و ابهت این منطقه بیش از آن است که احتیاجی به این گزافه گوییها داشته باشد. همانطور که در متن بالا ذکر شد اطلاعات دقیق توپوگرافیک برای تعیین قله هایی که از قانون ۵۰ و ۲۰۰ متر تبعییت میکنند در هیچ منبعی یافت نمیشود. این نکته که حتی نقشه های سازمان جغرافیایی در برخی از نقاط کوههای تخت سلیمان خطاهای عمده ای دارند کار تهیه لیست قله های ۴۰۰۰ متری را دشوارتر می سازد. آنچه در زیر می بینید نتیجه مشاهدات و اندازه گیریهای شخصی من و مرور بیش از هزار عکس که شخصا از منطقه گرفته ام میباشد. تنها خط الراسی که به آن صعود نکرده ام خط الراس ابیدر/دیوچال میباشد. همانطور که در این عکس دیده میشود بر ستیغ این خط الراس پستی و بلندیهای بسیاری وجود دارند. تا بدست آوردن اطلاعات بیشتر فقط از ۴ عدد از این بلندیها به عنوان قله یاد خواهم کرد (از شنیدن نظرات اصلاحی و یا تکمیلی شما در این سایت خوشوقت خواهم شد).
نقشه کوههای تحت سلیمان:
دامنه های جنوبی و غربی تخت سلیمان:
دورنمای دامنه های شمال شرقی:
قله زیبای تخت سلیمان با سرگذشتی پر رمز و راز در شمال علم کوه قرار گرفته است و از نظر ارتفاع پنجمین قله خط الراس معروف تخت سلیمان است.
تخت از طریق خط الراس جنوبی به شانه کوه(4465 متر) و سپس دیواره زیبای علم کوه متصل است. دامنه های شمالی تخت سلیمان به دندان اژدها می رسند. در سمت غرب تخت دره هفت خوان و یخچال اسپیلت قرار گرفته اند و در شرق یخچال تخت سلیمان قرار گرفته است(دره پاتخت).
صعود به تخت سلیمان اغلب سه روزه انجام می شود. مثل بسیاری دیگر از قله های منطقه تخت سلیمان باید از قرارگاه رودبارک (1400 متر) در کلاردشت در جاده ای خاکی حدود 10 کیلومتر پیش رفت تا به ونداربن رسید( 2300 متر).صعود از کمی بالاتر از ونداربن آغاز می شود و بعد از حدود 4 ساعت کوهپیمایی پناهگاه سرچال(3750 متر) با کوله باری از خاطره های تلخ و شیرین به کوهنوردان خوش آمد می گوید.
مسیر دیگری که از طریق آن می توان به تخت سلیمان صعود کرد مسیر دره سه هزار است که از روستای درجان آغاز می شود و بعد از عبور از میانرود و آبمعدن سه هزار به سمت قله ادامه می یابد. این مسیر از مسیر کلاسیک طولانی تر بوده و دارای زیبایی های خاص خود است.
قله فرم سنگی-صخره ای داشته و به علت داشتن قلل کاذب گاه از دوردست تلقی غلطی از قله واقعی در ذهن کوهنوردان ایجاد می شود.
لیست قله های ۴۰۰۰ متری منطقه تخت سلیمان:
۱) علم کوه ۴۸۵۰ متر
قله علم کوه با ارتفاع 4850 متر در منطقه قلل تخت سلیمان واقع شده است . نزدیکترین شهر به این منطقه رودبارک و کلاردشت در استان مازندران می باشد قله علم کوه پس از دماوند دومین قله مرتفع ایران به شمار می رود . در جبهه شمالی این قله دیواره ای به طول 650 متر وجود دارد که یکی از زیباترین و مشکل ترین دیواره های دنیا به شمار می رود .جبهه جنوبی این کوه مشرف به طالقان است . منطقه علم کوه دارای 47 قله بالای 4000 متر است که به الپ ایران نیز معروف است. بر روی دیواره علم کوه مسیر های متعددی باز شده که می توان به مسیر 48 و 52 لهستان و هاری رست و کرج و ... نام برد .
بررسی توپوگرافی قله:
مرتفع ترین قله منطقه تخت سلیمان، علم کوه، قلل مرتفع بسیاری وجود دارند که غالباً توسط صخرهها و دیوارههای چندی احاطه شدهاند. قله در ضلع شمالی و مایل به شمال غربی دارای دیوارهای 450 متری از کف یخچال علم چال و از جنوب و شرق به یخچالهای خرسان و مرجیکش محدود میباشد و شکل نوک تیز آن وجه تسمیه قله را بهتر مشخص میگرداند.
ویژگیهای خاص:
در منطقه تخت سلیمان یخچالهای بزرگی وجود دارد که از جمله مهمترین آنها باید از هفت خوان، سرچال، پاتخت، علم چال، خرسان، مرجیکش و چالون نام برد. رودخانههای بزرگی از منطقه تخت سلیمان سرچشمه میگیرند که عبارتند از سردآبرود، پراچان، ناریان، الموت رود، گرما رود و ازارود که هر کدام از یکی از جناحهای خاص منطقه جاری میباشند. از جمله دیگر ویژگیهای این منطقه وجود دیوارههای مرتفع تخت سلیمان، مناره، علم کوه، دیواره غربی، هفت خوان خرسان در نقاط مختلف آن است. این دیوارهها خود بر جاذبه این مجموعه ارتفاعات برای اکثریت قریب به اتفاق کوهنوردان داخلی و خارجی افزوده است. در منطقه چندین پناهگاه و جانپناه وجود دارد که عبارتند از: پناهگاه سرچال، هتل رودبارک، جانپناه سیاه سنگ، جانپناه خرسان و جانپناه گردونکوه
وضعیت قله در زمستان:
صعود زمستانی علم کوه از هر مسیر دشوار، خطرناک و بسیار مشکل میباشد.
صعود به قلل تخت سلیمان در ایران از امتیاز اول بهره مند است.برنامه ریزی کامل و جامع، وسایل بسیار کافی و مناسب، تدارکات قبلی، استفاده نامناسب از جانپناههای موجود، تسلط کامل بر تکنیکهای تخصصی و فنی کوهنوردی، سنگ نوردی و کار یخ و برق، آمادگی برای مواجهه با هوای فوق العاده سرد 20 تا 30 درجه زیر صفر و طوفانهای بزرگی که 7 الی 10 روز ادامه مییابند از مقدرات چنین صعودی است.
منطقه تخت سلیمان ( علم کوه ) واقع در سلسله جبال البرز و قسمت بزرگی از آن تحت عنوان البرز فزبی محسوب می گردد این ناحیه بزرگ کوهستانی با داشتن حدود تقریبی 200 قله بالای 4000 متر از شمال به سواحل دریای مازندران و از غرب به دره رودخاه کرج چالوس از شرق به منطقه الموت و سه هزار و از جنوب به منطقه طالقان محدود می گردد .
این منطقه با حدود 160 قله بالای 4000 متر و یخچالها، برفچالها و دیوارههایش از جلمه مشهورترین ارتفاعات ایران و آشنا برای کوهنوردان خارجی است. این منطقه از شمال به شهرهای چالوس، سلمانشهر، تنکابن و مناطق جنگلی، از جناح شرقی محاط به دره رودخانه چالوس و از جناح غربی محدود به دره بزرگ سه هزار و بالاخره از جنوب و جنوب غربی به درههای طالقان و الموت منتهی میگردد.
مسیر صعود :
برای صعود به قله اصلی علم کوه مناسبترین وساده ترین مسیر از طریق مرزن آباد به کلاردشت بخش حسن کیف و آبادی رودبارک می باشد از رودبارک رو به جنوب با وسیله نقلیه کمک دار می توان تا ونداربن و از این نقطه به تنگ گلو و حصار چال می توان رسید از ابتدای تنگ گلو تا مرکز حصار چال بطور متوسط به 3 ساعت زمان نیاز است و از حصار چال از یال شرقی موسوم به مرجیکش می توان بین 4 تا 5 ساعت به قله علم کوه صعود کرد .مسیر صعود دوم مسیر سرچال به علم چال واز مسیر سیاه سنگها می باشد.
از اینجا مسیر به دو قسمت تقسیم میشود:
مسیر دره بریر به سرچال و علم چال و صعود سیاه سنگها و قله که مسیری توام با شیب تند و لزوم آشنایی بیشتر یا فن کوهنوردی است و مسیر دره حصال چال که راهی بسیار مناسب و بدون مشکل برای کوه پیمایان مبتدی تر به شمار میرود.
این مسیر که راهی ساده و سهل الوصول میباشد، پس از ونداربن با عبور از پلی بر روی رودخانه حصار چال به سمت چپ آن رفته، ضمن ادامه این مسیر در میان تپه ماهورها و در امتداد آن گاهی در فاصلهای نسبتاً دور و زمانی نزدیک به رودخانه اصلی به گوسفند سرای بزرگ خرمدشت در زیر قلل کلاچنبد و چالون میرسیم. اینجا نقطهای سرسبز، با شکوه و دوست داشتنی است که هوای پاک و آفتابی و وجود چند برفچال کوچک بدان منظرهای پرجاذبه بخشیده است. استراحت کوتاهی کرده، میرویم تا از تنگه گلو عبور کنیم. اینجا درهای کوچک و صخرهای است که روی آن را درهای کوچک و صخرهای است که روی آن را برفچال بزرگی پوشانده و رودخانه از زیر آن جاری است پس از تنگه گلو به سمت رات رودخانه تغییر جهت داده از راه مالر و مشخصی وارد فضای وسیع حصارچال در زیر قله زرد گل میشویم. حصار چال بهشتی فراموش نشدنی و مرتفع از ارتفاع 4000 متری است. جا به جای آن را یخچالها و برکههای اب و چشمهها و جویبارها احاطه کرده است. مناظر اطراف دیدنی هستند. قلل سیاه سنگ، کلاچبند و خط الراسهای آبیدر و دیوچال بسیار باشکوه به نظر میرسند. مجددا از این قله بر روی راه از قبل صعود شده بازگشته و پس از فرود کوتاهی به گردنه حد فاصل مرجیکش و علم رسیده از شیب تند سنگلاخی آن به سوی علم کوه میرویم. پس از ساعتی بر قله سنگی 4850 متری سنگی علم کوه میرسیم.
توصیف مناظر اطراف ناممکن به نظر میرسند، از همه زیباتر منظره دوبرج دماوند و آزادکوه در شرق است. تمامیقلل تخت سلیمان، سیالان، شاه البرز، کرما کوه، گردونکوه، تخت سلیمان و هفت خوانها به وضوح دیده میشوند. استراحتی و دیداری و سپس بازگشت از مسیر صعود شده پایان بخش دیدار ماست.
از جمله یکی از بهترین زمانهای صعود به علم کوه باید از نیمه دوم تیر ماه هر سال نام برد که طبیعت منطقه حال و هوایی دیدنی و وصف ناشدنی دارد.
آب و هوا :
پائیز و زمستان علم کوه مواجه با برف بسیار سنگین و طوفان و بوران و ریزش متوالی بهمن های سنگین همراه است بهار هر سال نیز این وضعیت ادامه دارد و در تابستان هوا معتدل تر می باشد با د غالب از جناح غربی و از منطقه سه هزار بر ناحیه می وزد و آب مصرفی در سرچشمه های متعدد آن بوفور یافت می گردد منطقه علم کوه چون سبلان دارای یخچال های بزرگ دائمی است که از هر سوی آنرا در بر گرفته اند .
۲) شاخک غربی علم کوه ۴۷۸۲ متر
۳) شاخک شرقی علم کوه (تقریبا) ۴۷۵۰ متر
۴) خرسان شمالی (و میانی) ۴۶۸۰ متر عکس ۱ عکس ۲
۵) تخت سلیمان ۴۶۵۹ متر
۶) خرسان جنوبی ۴۶۵۹ متر عکس ۱ عکس ۲ عکس ۳
۷) ویران کوه ۴۶۰۹ متر عکس ۱
۸) سیاه سنگ ۴۶۰۴ متر
۹) مرجی کش ۴۵۸۰ متر
۱۰) هفت خوان شماره یک ۴۵۳۷ متر
۱۱) هفت جوان شماره دو ۴۵۲۸ متر عکس ۱ عکس ۲
۱۲) چالون ۴۵۱۶ متر
۱۳) سیاه گوک جنوبی (تقریبا) ۴۵۰۰ متر
۱۴) سیاه گوک شمالی ۴۵۰۵ متر
۱۵) سیاه کمان ۴۴۷۲ متر
۱۶) شانه کوه ۴۴۶۵ متر
۱۷) هفت خوان شماره پنج ۴۴۵۷ متر غکس ۱
۱۸) کالاهو (میشور و نفار نقار) ۴۴۳۱ متر
۱۹) قبی ۴۴۳۰ متر
۲۰) رستم نیشت ۴۴۲۶ متر
۲۱) گردونه کوه (و هزار چم) ۴۴۰۲ متر
۲۲) دندان اژدها (تقریبا) ۴۴۰۰ متر
۲۳) مناره ۴۳۷۸ متر
۲۴) لنگری شماره یک ۴۳۷۶ متر عکس ۱
۲۵) میان سه چال ۴۳۴۸ متر
۲۶) لوی نا (کل چال) ۴۳۴۰ متر
۲۷) تنگ گلو ۴۳۳۵ متر
۲۸) لنگری شماره دو ۴۳۲۴ متر عکس ۱
۲۹)ستاره ۴۲۹۶ متر
۳۰) ابیدر (گرماب سر) ۴۲۶۰ متر
۳۱) لشگرک بزرگ ۴۲۵۶ متر
۳۲) تخت رستم ۴۲۴۸ متر
۳۳) زرد گل ۴۲۳۱ متر
۳۴) زرین کوه (ماسه چال) ۴۱۹۸ متر
۳۵) دیوچال ۴۱۸۵ متر
۳۶) لشگرک کوچک ۴۱۸۴ متر
۳۷) مازی گردن ۴۱۴۰ متر
۳۸) گرده کوه ۴۱۴۰ متر
۳۹) کلوان شماره یک ۴۰۷۸
۴۰) کلوان شماره دو ۴۰۶۸ متر
۴۱) میش چالک ۴۰۶۷ متر
۴۲) آلانه سر ۴۰۶۵ متر
۴۳) نزار ۴۰۴۷ متر
۴۴) خرس چر ۴۰۳۰ متر
۴۵) کرما کوه ۴۰۲۰ متر
۴۶) ماسمور ۴۰۱۲ متر
۴۷) سیاه نو ۴۰۰۶ متر
۴۸) پسند کوه (تقریبا) ۴۰۰۰ متر
